Inzicht

Do's & dont's moeilijkheden bij voorspellingen

Forecasting helpt je organisatie om in te spelen op veranderende omstandigheden. Als controller speel je een cruciale rol bij het inrichten en doorlopen van het proces rondom forecasting. Dit geeft je de perfecte kans om op te treden als business partner door forecasts te valideren op assumpties en uitgangspunten of door lijnmanagements van relevante forecast-informatie te voorzien. Maar ook door mee te denken over verbeteracties om de forecast in lijn te brengen met de begroting of strategie. Wat kun je doen om forecasting sneller, lichter en tegelijkertijd betrouwbaarder te maken? Wat kun je juist beter laten? En waarom is dit in de praktijk niet altijd eenvoudig?

Do's bij forecasting

Forecasting is een complex proces met veel stakeholders. Hoe maak je dit proces eenvoudiger en bereik je het gewenste resultaat? 3 praktische adviezen:

1. Maak de organisatie bewust van het doel van forecasting

De functie van de forecast in de planning- en controlcyclus verschilt fundamenteel van die van het budget. Een kernfunctie van budgeting is target setting, oftewel het zetten van de stip op de horizon aan het einde van het komende planningjaar. Een budget bevat ambities die aansluiten bij de strategische doelen. De forecast daarentegen signaleert tijdelijk mogelijke afwijkingen van de targets in het budget, zoals te zien is in onderstaande figuur.

Een organisatie kijkt vooruit omdat ze niet direct en ad hoc kan reageren op afwijkingen van het plan of budget. Het kost immers tijd voordat verbetermaatregelen effect sorteren.

2. Neem operationele plannen als uitgangspunt

Operationele processen en systemen ondersteunen de business dagelijks en bevatten plandata over de horizon van de forecast. Maak op een vast moment een snapshot van de operationele plannen. Dit is het uitgangspunt voor de financiële forecast. Op dat moment worden de operationele plannen geïntegreerd met de forecast. De snapshot wordt financieel vertaald via een mathematisch berekeningsmodel, wat resulteert in een geprojecteerde balans, winst-en-verliesrekening of kasstroomoverzicht. Afwijkingen van het budget en de strategie worden hierin gekwantificeerd.

3. Stroomlijn het proces rondom forecasting

Het implementeren van forecasting vraagt om een transparant proces waarin alle stappen van het planningsproces goed zijn uitgewerkt en gecommuniceerd. Voer de stappen uit op basis van een vooraf bepaalde kalender of tijdschema. Elke cyclus wordt daardoor afgesloten met een managementoverleg waarin de forecast wordt geëvalueerd en besluiten worden genomen over verbeteracties.

Don'ts bij forecasting

Wat moet je vooral níét doen rondom je forecasting? De drie belangrijkste don'ts op een rij:

1. De forecast zien als target

In tegenstelling tot de begroting is de forecast dus niet taakstellend. Met de begroting leg je de interne en externe resultaatsverwachtingen voor het komende jaar vast die aansluiten bij je strategische langetermijnplan en doelstellingen. De forecast is daarentegen een 'sanity check' of 'early warning': handel je in lijn met de begroting en dus met de strategische koers die je de komende jaren wilt varen? De focus in de forecast ligt juist op het evalueren van afwijkingen tussen forecast en begrotingsnorm en het identificeren van verbeteracties om bij te sturen op het jaarplan.

2. Voorspellen op basis van gedetailleerde informatie

Om snel en tijdig bij te sturen, is het slim om het detailniveau in de forecast te verlagen. Met andere woorden, niet meer detail dan nodig is en zeker minder dan in actuals. Het is een misvatting dat detail in forecasting leidt tot een hogere betrouwbaarheid.

3. Zoeken naar een blauwdruk voor een standaardproces

Vergeet niet te kijken hoe leidende bedrijven hun planning hebben versterkt. Hun processen kun je echter niet zomaar kopiëren. Een blauwdruk voor het ideale planningsproces bestaat namelijk niet. Bedrijven verschillen in omvang, diversiteit, de volwassenheid van operationele planningsprocessen, organisatiestructuur, cultuur, managementstijl en visie. Daarom is een "customized" ontwerp nodig dat aansluit bij al deze aspecten.

Lastige kwesties

In de praktijk zien we dat bepaalde aspecten van forecasting bij veel organisaties voor dilemma's zorgen. Welke drie bewegingen zijn belangrijk en lastig tegelijk?

1. Van wensdenken naar achterwaarts denken

Vooruitstrevende bedrijven baseren forecasts op een holistische, realistische blik op de toekomst. De forecast is geen target gebaseerd op wensdenken over hoe de toekomst van de organisatie eruit zou moeten zien. Qua mindset gaat het om achterwaarts denken: wat is de actualiteit van vandaag en hoe kun je kansen en mogelijkheden uit de huidige situatie zo inzetten dat je het geplande target bereikt. Forecasting is geen proces van onderhandelen over nieuwe targets.

2. Van cijfers kraken tot business planning

We zien vaak dat forecasting puur financieel wordt gedreven vanuit Finance. Forecasting is dan een proces van 'number crunching', waarbij financiële cijfers worden gerapporteerd die soms gebaseerd zijn op onnodig gedetailleerde informatie. Dat is ergens wel begrijpelijk. We denken immers dat we met al die details de toekomst nauwkeurig kunnen voorspellen. Maar we weten ook dat de toekomst er sowieso anders uitziet dan we nu verwachten. De toekomst trekt zich immers weinig aan van onze voorspellingen. Meer detail geeft niet meer zekerheid, zeker niet op de lange termijn, maar vraagt wel meer inspanning van de organisatie.

3. Van politiek gedrag naar openheid

Een open en actiegerichte cultuur rondom forecasting is essentieel. Goed nieuws of slecht nieuws moet immers snel boven water komen. Vooral actiemanagement en het willen delen van een visie op toekomstige ontwikkelingen vragen om een cultuur die is gebaseerd op discipline, openheid en vertrouwen om informatie openlijk uit te wisselen. Hierdoor kun je gezamenlijk objectief en kritisch naar de toekomst kijken. Wanneer een negatieve afwijking tussen begroting/forecast en de werkelijke performance leidt tot sancties, zullen managers proberen de forecasts te manipuleren. Dit wakkert ook het heroverwegen van forecasts aan, waarbij managers elkaars cijfers interpreteren en corrigeren op basis van hun eigen oordeel en intuïtie.

Realistische blik op de toekomst

Forecasting vraagt om een holistische en realistische blik op de toekomst. De uitdaging voor de controller is om zowel goed nieuws als slecht nieuws naar voren te brengen, zodat de organisatie tijdig kan anticiperen met verbeteracties. Dit betekent ook dat Finance verschuift van haar traditionele rol als scorekeeper naar de rol van business partner.